Մխիթար սեբաստացի կրթահամալիր Նարեկ Սարգսյան, Միջին դպրոց, 7.5 դասարան

Այս ամիս մենք անցել ենք գրադարանները, import random, import time, import os:

Ես այս կոդում օգտագործել եմ գրադարանները։ Այս կոդը 1-10 թիվ է պահում և դու պետք է գուշակես։ Եթե թիվը հինգն է կամ փոքր գրում է, որ թիվը ցածր է, իսկ Եթե թիվը վեցն է կամ վեցիծ մեծ ապա կգրի որ թիվը մեծ է։ Հետո եթե դու գրում էս թիվ որը մեկով մոտիկ է այդ թվին գրում է, որ վատ չե, իսկ եթե գուշակում էս այդ թիվը գրում է, որ դու գուշակ էս։

Ամփոփում

ա) նյութի ամենափոքր մասնիկն է, որը պահպանում է նրա հատկությունները

բ) ատոմների խումբ չէ

գ) միայն մետաղների մասնիկ է

դ) էլեկտրոնների խումբ է

2. Քիմիական բանաձևը ցույց է տալիս՝

ա) նյութի գույնը

բ) նյութի համը

գ) նյութի բաղադրությունը և ատոմների թիվը

դ) նյութի հոտը

3. Պարզ նյութ է՝

ա) H₂O

բ) CO₂

գ) O₂

դ) NaCl

4. Բարդ նյութ է՝

ա) N₂

բ) O₂

գ) H₂

դ) H₂SO₄

5. Քանի՞ տարրից է կազմված բարդ նյութը

ա) 1

բ) 2 կամ ավելի

գ) 0

դ) միայն մետաղներից

6. Ի՞նչ է ցույց տալիս ինդեքսը (H₂O-ում «2»-ը)

ա) մոլեկուլների թիվը

բ) տարրի ատոմների թիվը

գ) նյութի զանգվածը

դ) նյութի գույնը

7. Նյութի բաղադրության հաստատունության օրենքը ասում է, որ՝

ա) նյութերը միշտ փոխվում են

բ) նույն նյութը կարող է ունենալ տարբեր բաղադրություն

գ) քիմիական միացության բաղադրությունը միշտ հաստատուն է

դ) ատոմները չեն միանում

8. Ո՞րն է պարզ նյութի օրինակ

ա) CO₂

բ) H₂O

գ) Cl₂

դ) CaCO₃

9. Ո՞րն է բարդ նյութի օրինակ

ա) O₂

բ) N₂

գ) Fe

դ) NH₃

10. Ո՞ր պնդումն է ճիշտ.

ա) Ջուրը միշտ կազմված է H և O նույն հարաբերությամբ

բ) Ջուրը կարող է ունենալ տարբեր բաղադրություն

գ) Թթուները չեն փոխվում

դ) Մոլեկուլները չեն գոյություն ունենում

Մենք խոսել ենք սննդի բաղադրիչների մասին։ Սնունդը մարդու կյանքի ամենակարևոր բաղադրիչն է։
Սնունդը ունի 5 բաղադրիչ․
1. Սպիտակուց(ձու, ձուկ, միս, կաթնամթերք)
2. Ացխաջուր(միրք, բանջարեղեն, հացահատիկ, մակառոն)
3. Ճարպ(ձեթ, կարագ, բուսական և կենդանական յուղեր)
4. Հանքային աղեր(Բոլոր միկռո էլէմենտներ)
5. Ջուր

Մենք նաև չափել ենք քաշը և բոյը։

Մենք պետք է սնվենք օրեկան չորս–հինգ անգամ չորս հինգ ժամը մեկ չափաբաժնով․
1. Նախաճաշ
2. Երկրոդ նախաճաշ
3. Ճաշ
4. Հետճաշիկ
5. Ընթրիք

Մենք պետք է նայենք խանութ գնելիս այս հինգ բաներին․

1. Ժամկետ
2. Արտաքին տեսք
3. Պահպանման պայմաններ
4. Փաթեթավորում
5. Բաղադրություն

Իմ կարծիքով առաջինը պետք է նայենք այս բաներին․

1. Արտաքին տեսք
2. Փաթեթավորում
3. Պահպանման պայմաններ
4. Բաղադրություն
5. ժամկետ

Մենք խոսել ենք ԳՄՕ–ի մասին։ Այդ թեման ինձ շատ հետաքրքրեց, որովհետև ես չգիտեի, որ կարելի է օրինակ կարտոֆիլի պնդության գեները դնել պամիդորի մեջ և պամիդորը կունենա կարտոֆիլի պնդություն։

Յուրաքանչյուր քիմիական մաքուր նյութ ունի միևնույն հաստատուն բաղադրությունը անկախ գտնվելու վայրից և ստացման եղանակից։

Օրինակ՝ ջուրը բարդ նյութ է, որի մոլեկուլը կազմված է երկու ատոմ ջրածնից
և մեկ ատոմ թթվածնից։ Կարևոր չէ, թե ջուրը որտեղ է գտնվում՝ երկրագնդի
մակերեսին, թե ընդերքում, մինչև անգամ տիեզերքում. միևնույն է, ջրի մոլեկուլի
բանաձևը H2O է: Կարևոր չէ նաև՝ ջուրը ստեղծվել է բնության մեջ, թե ստացվել է
լաբորատորիայում (տարբեր եղանակներով), միևնույն է, ջրի մոլեկուլի բաղադրությունն արտահայտվում է H2O քիմիական բանաձևով։

1.Սահմանել մոլեկուլ հասկացությունը։

Մոլեկուլը կազմված է ատոմներից որոնք իրար հետ կապված են քիմիական կապերով։

2.Սահմանել քիմիական բանաձև, ինդեքս հասկացությունները։

Քիմիական բանաձևը նյութի պայմանական գրառումն է քիմիական տարրերի նշանների և ինդեքսների միջոցով։ Ինդեքսները տարրերի կողքի գրված թիվն է որը նշանակում է թե քանի հատ է այդ տարրից վերցված այդ բանաձևում։

3.Բացատրել քիմիական բանաձևի իմաստը հետևյալ օրինակներով՝ H2,O2,N2,H2O, H2O2, NH3, CH4, CO2:

H2 — երկու ատոմ ջրածին, O2 — երկու ատոմ ջրածին, N2 — երկու ատոմ ազոտ, H2O — երկու ատոմ ջրածին մեկ ատոմ թթվածին, H2O2 — երկու ատոմ ջրածին երկու ատոմ թթվածին, NH3 — մեկ ատոմ ազոտ երեք ատոմ ջրածին, CH4 — մեկ ատոմ ացխածին չորս ատոմ ջրածին, CO2 — մեկ ատոմ ացխածին երկու ատոմ թթվածին:

4.Կազմել նյութերի բանաձևեր ըստ նյութերի որակական և քանակական բաղադրության։

CO2, H20, NO2

5.Կազմել քիմիական բանաձևեր։

CO2, H20, NO2

6.Ինչպիսին են լինում նյութերն ըստ որակական բաղադրության՞

7.Որ նյութերն են կոչվում՝ ա)պարզ, բ)բարդ

Պարզ են կոչվում այն նյութերը որոնք կազմված են մեկ տարրի ատոմից։
Բարդ են կոչվում այն նյութերը որոնք կազմված են երկու և ավելի նյութերից

8.Գրիր 5 ոչ մետաղական և 5 ոչ մետաղական քիմիական տարրեր։

ոչ մետաղ-H, N, O, C, S
մետաղ-Li, Na, Ba, Fr, Mg

9.Գրիր պարզ և բարդ նյութերի օրինակներ։

Բարդ-NO2, H2O, CO2, HNO3
Պարզ-H, Ba, C, O

Աշխատանքի նպատակը

Փորձով համոզվել, որ սահքի շփման ուժն ուղիղ համեմատական է մարմ-նի կշռին և կախված չէ հպվող մակերևույթի մակերեսից:

Համառոտ տեսություն

Շփման ուժն այն ուժն է, որն առաջանում է մարմինների հպման տիրույ թում և խոչընդոտում է նրանց շարժումը։ Շփման ուժը պայմանավորված է հպվող մակերևույթների խորդուբորդություններով և մոլեկուլների փոխազդե-ցությամբ: Շփման ուժերն ուղղված են մակերևույթների երկայնքով:
Տվյալ մարմնի վրա ազդող սահքի շփման ուժն առաջանում է, երբ այդ մարմինը սահում է որևէ այլ մարմնի մակերևույթով: Սահքի շփման ուժը հակառակ է ուղղված մարմնի շարժման ուղղությանը: Այդ ուժի մոդուլը մոտավորապես հավասար է դադարի շփման ուժի առավելագույն արժեքին:

Փորձը ցույց է տալիս, որ սահքի շփման ուժն ուղիղ համեմատական է մարմնի կշռին և կախված չէ հպվող մակերևույթի մակերեսից: Այս պնդումները ստուգելու համար դիտարկենք հետևյալ իրավիճակը: Ենթադրենք` հորիզոնական մակերևույթի վրա դրված չորսուն ձգում են այնպիսի ուժով, որի ուղղությամբ այն շարժվում է հավասարաչափ (նկ. 64): Այդ դեպքում չորսուի վրա ազդող սահքի շփման F<sub>շփ</sub> ուժը հավասար է ուժաչափի ցույց տված F ուժին` F_շփ =F:


Անհրաժեշտ սարքեր և նյութեր

Ուժաչափ, միատեսակ փայտե չորսուների հավաքածու, կշռաքարերի հավաքածու:

Փորձի ընթացքը

1. Ուժաչափով որոշե՛ք չորսուի կշիռը:

2. Չորսուն տեղադրե՛ք հորիզոնական սեղանին, նրան ամրացրեք ուժա-չափը և հորիզոնական ուղղությամբ ձգե՛ք այն այնպես, որ չորսուն շարժվի հնարավորինս հավասարաչափ:

3. Գրանցեք ուժաչափի ցուցմունքը: Դա կլինի սահքի շփման ուժի արժեքը:


4. Չորսուի վրա տեղադրե՛ք երկրորդ չորսուն և նույն ձևով չափեք սահքի շփման ուժի արժեքն այս դեպքում:

5. Նույնը կրկնե՛ք իրար վրա տեղադրված երեք և չորս չորսուների հա-մար:

6. Ստացված արդյունքները գրանցե՛ք աղյուսակում.

N	Չորսուների քանակը, n	Չորսուների կշիռը, Pn	Քարշի ուժը, F	Սահքի շփման ուժը, Fշփ
1	1	0․6ն	0,1ն	0․1
2	2	1․6ն	0․3ն	0․3
3	3	2.6ն	0.5ն	0․5
4	4	3.6ն	0.7ն	0.7

7. Համոզվեք, որ որոշակի ճշտությամբ գործում է հետևյալ օրինաչափու-թյունը. քանի անգամ մեծացնում ենք մարմնի կշիռը (չորսուների թիվը), նույնքան անգամ մեծանում է սահքի շփման ուժը, այսինքն` սահքի շփման ուժն ուղիղ համեմատական է մարմնի կշռին:

8. Հպվող մակերևույթի մակերեսից շփման ուժի կախումը պարզելու հա-մար մեկ չորսուի համար որոշե՛ք շփման ուժը, այնուհետև չորսուն տե-ղադրե՛ք այլ նիստի վրա և նորից չափե՛ք շփման ուժը:

9. Համոզվե՛ք, որ շփման ուժն այդ դեպքում չի փոխվում, այսինքն` սահքի շփման ուժը կախված չէ հպվող մակերևույթի մակերեսից:

Պորձի արդյունքում մենք եզրակացրինք, որ քանի անգամ մեծացրինք մարմնի կշիռը այնքան անգամ մեծացավ սահքի շփման ուժը։

Գենետիկորեն ձևափոխված օրգանիզմ (ԳՁՕ, գենետիկորեն մոդիֆիկացված օրգանիզմ՝ ԳՄՕ), օրգանիզմ, որի գենոտիպն արհեստականորեն փոփոխվել է գենային ինժեներիայի մեթոդներով։ Այս եզրույթը կիրառվում է բույսերի, կենդանիների և միկրոօրգանիզմների համար։

Գենային փոփոխությունները, որպես կանոն, կատարվում են գիտական և տնտեսական նպատակներով։ Ի տարբերություն բնական կամ արհեստական մուտացիաների ժամանակ առաջացող պատահական փոփոխությունների՝ գենային ձևափոխումն ունի խիստ նպատակային ուղղվածություն։

Ներկայումս գենային ձևափոխման հիմնական եղանակը տրանսգենների օգտագործումն է՝ տրանսգենային օրգանիզմների ստեղծման նպատակով։

Գյուղատնտեսության և սննդարդյունաբերության մեջ ԳՁՕ ասելով՝ հասկանում են միայն այն օրգանիզմները, որոնք առաջացել են նրանց գենոմում մեկ կամ մի քանի տրանսգենների ներմուծմամբ

Ժամանակակից սուպերմարկետների շլացուցիչ բազմազանությունը և նրանցում առաջարկվող սննդամթերքի ընտրությունը պահանջում է լուրջ գիտելիքներ: Գաղտնիք չէ, որ առաջարկվող գեղեցիկ փաթեթավորված,ախորժելի տեսք ունեցող,համեղ բուրող ու այլ ամեն կերպ գայթակղող սննդամթերքը դեռ առողջ սնունդ չի նշանակում:Սակայն անհրաժեշտ գիտելիքները թուլ կտան ճիշտ կողմնորոշվել և կատարել անվնաս ընտրություն:Սովորաբար, մեծ մասամբ, մենք բավարարվում ենք միայն պիտանելիության ժամկետով:Սրա պատճառը թերևս այն է , որ ուրիշ բաներ պարզապես չենք հասկանում :Այնինչ  մակնշման թերթիկի վրա շաաատ բան է գրված:Պետք է կարողանա լmax ինֆորմացիա ստանալ ապրանքի մակնշման թերթիկից:օրինակ ինչ հավելումներ, կայունացուցիչներ, կոնսերվանտներ, գենետիկորեն մոդիֆիկացված նյութեր է պարունակում,և այլն

E կոդը նշանակում է, որ մթերքը պարունակում է այս կամ այն սննդային հավելումը: Հավելումներից շատերը կարող են վնաս հասցնել մեր առողջությանը: Վնասակար հավելումներից խուսափելու համար, պետք է կարողանանք վերծանել այդ կոդերը:

E100-199-ներկանյութ
E102, E120— առաջացնում է ալերգիա
E124— տալիս է ասթմատիկ նոպաներ
E171-173— հանգեցնում է լյարդի 7 երիկամների հիվանդության
E200-299— կոնսերվանտներ
E250, E251— առաջացնում է քաղցկեղ, ալերգիա, գլխացավ, լյարդի ծակծկոց
E230-232— նպատսում է քաղցկեղի առաջացմանը
E231-232— վտանգավոր են մաշկի համար
E300-399— հակաթթուներ
E311, 320, 321— առաջացնում են ալերգիա և ասթմատիկ նոպաներ, բարձրացնում են օրգանիզմում խոլեստերինը
E400-499— խտանյութեր
E407.447— առաջ են բերում լյարդի և երիկամների հիվանդություն
E461-466— աղեստամոքսային ուղու հիվանդություն
E421— շատ վտանգավոր է ատամների համար
E508-512— նպաստում է քաղցկեղի առաջացմանը
E510, 513, 527— բացասաբար է ազդում լյարդի վրա, կարող է ստամոքսի խանգարումներ առաջացնել
E621— վատ ազդեցություն է թողնում աչքի ցանցաթաղանթի վրա, բերում է
գլխացավեր, արագացնում է սրտի աշխատանքը, թուլացնում մկանները
E951— առաջացնում է չարորակ ուռուցք, ալերգիա, գլխացավ, դեպրեսիա
E952— նպաստում է լյարդի անբավարարվածությանը